İnley ve onley nedir? Parsiyel restorasyonlar ve CAD/CAM

İnley, onley ve overley arasındaki fark nedir?

Üçü de dişin yalnız eksik kısmını tamamlayan parsiyel restorasyonlardır. Fark, tüberküllerin ne kadarının örtüldüğündedir. Amesti-Garaizabal ve arkadaşlarının 2019 derlemesindeki tanımla inley tüberkülleri örtmez, onley en az bir tüberkülü örter, overley ise bütün tüberküllerin üstünü kaplar. Tüberküllerin tamamı örtülüp diş çepeçevre sarıldığında artık parsiyel değil tam kron söz konusudur; o konu kron nedir sayfasında.

Ağızda hekimin doğrudan doldurduğu kompozit dolgudan farkı, parçanın ağız dışında üretilmesidir. Bu yüzden indirekt dolgu adı da kullanılır. Kavite hazırlanır, ölçü alınır, parça laboratuvarda ya da muayenehanedeki freze makinesinde yapılır ve dişe yapıştırılır. Kök kanal tedavili dişte pulpa odasına uzanan tek parça restorasyon ise ayrı bir tiptir: endokron.

Bazı kaynaklarda parsiyel kron terimi de geçer. Pratikte onley ile parsiyel kron arasındaki sınır keskin değildir; üreticiler çoğu zaman ikisini yan yana sayar. Ivoclar’ın IPS e.max CAD ürün sayfasında da onley, oklüzal veneer ve parsiyel kron aynı endikasyon grubunda geçer.

İnley ve onley hangi malzemeden yapılır?

CAD/CAM blokların çoğalmasıyla parsiyel restorasyonda malzeme seçeneği de arttı. Seramik tarafında feldspatik seramik ve lityum disilikat bloklar var. Bunların yanında rezin ile seramiğin birleştiği hibrit seramikler ve kompozit bloklar kullanılıyor. Altın inley ve onley de hâlâ yapılıyor, ama bu sayfa kazınan malzemelere odaklanıyor.

Klinik veride en net bulgu kompozitle ilgili. Bustamante-Hernández ve arkadaşlarının 2020 meta-analizi 29 çalışmayı inceledi ve onleylerde toplam tahmini sağkalımı yüzde 94,2 buldu. Malzemeye göre tahminler kompozitte yüzde 90, feldspatik seramikte yüzde 93, lityum disilikatta yüzde 98, hibritlerde yüzde 99 oldu. Lityum disilikata göre sağkalımı anlamlı biçimde düşük çıkan tek malzeme kompozitti. Yazarlar dahil edilen çalışmaların kalitesinin düşük olduğunu, sonuçların bu yüzden dikkatle okunması gerektiğini de belirtiyor.

Laboratuvar çalışmaları başka bir resim veriyor. Amesti-Garaizabal ve arkadaşlarının meta-analizinde CAD/CAM ile üretilmiş parsiyel restorasyonların kırılma direnci ortalama 1729,9 N bulundu. İnleylerde rezin nanoseramik, seramikten anlamlı biçimde yüksek çıktı; onley ve overleyde malzemeler arasında anlamlı fark görülmedi. Çalışmaların tümü laboratuvarda yapıldı ve sonuçları birbirinden çok farklıydı. Yazarlar en uygun malzeme konusunda bir uzlaşı olmadığını yazıyor. Yani laboratuvardaki yüksek kırılma direnci tek başına malzeme seçtirmez.

Onley kaç mm olur, inleye ne kadar yer gerekir?

Asgari ölçüler üreticinin kılavuzundadır ve restorasyon türüne göre ayrılır. İnleyde kalınlıktan çok kavitenin geometrisi konuşulur: Ivoclar’ın IPS e.max CAD kullanım kılavuzu (Rev. 5, 2026) inleyde fissür bölgesindeki derinliğin ve istmus genişliğinin en az 1,0 mm olmasını ister. Onley, oklüzal veneer, yani yalnız çiğneme yüzünü örten ince onley, ve parsiyel kron için de değer aynıdır: oklüzalde ve çevre duvarda en az 1,0 mm. Bu restorasyonların hepsi kılavuza göre adeziv simanla yapıştırılır. Oklüzal veneerde cut-back tekniği kullanılmaz.

Kılavuz tedavi edilmemiş bruksizmi, yani tedavi görmemiş diş sıkma ve gıcırdatmayı, kullanım sınırlaması sayar; böyle bir hastada restorasyon yapıştırıldıktan sonra splint kullanılması önerilir.

Zirkonyumda değerler daha düşük olabilir. Kuraray, Katana Zirconia STML için inley ve onleyde 0,5 mm asgari duvar kalınlığı verir. Ama zirkonyum parsiyel restorasyonda daha az tercih edilir, çünkü cam seramik kadar iyi yapıştırılamaz. Bu restorasyonların tutuculuğu büyük ölçüde yapıştırmaya dayanır.

Bu kalınlıklar preparasyonun nasıl yapılacağını da belirler. Keskin iç köşeler seramikte gerilim toplar; kavitenin içi yuvarlatılmış ve düzgün olmalıdır. Hekimin bıraktığı geometri, kazıma ucunun ulaşabileceği şekle de uymak zorundadır. Bunun ayrıntısı preparasyon nedir sayfasında.

İnley ve onley CAD/CAM ile nasıl kazınır?

Kavite ağız içi tarayıcıyla taranır ya da alınan ölçüden model dökülüp taranır. Tasarım yazılımı kavitenin sınırını belirler, eksik kısmı komşu tüberküllerin formuna göre tamamlar ve kapanışı karşıt dişe göre ayarlar. İnleyde sınır çizgisi çiğneme yüzünde ve proksimal kutularda dolaşır; bu çizginin taramada net görünmesi, parçanın oturmasını doğrudan etkiler.

Kazıma için küçük bloklar kullanılır. IPS e.max CAD’de I12 bloğu bu iş için sunulur; Ivoclar onu inley ve onley gibi küçük restorasyonlara uygun kompakt boy olarak tanımlar. Blok ve disk ayrımı blok ve disk nedir yazısında. Lityum disilikat ıslak taşlanır ve sonra fırında kristalize edilir; hibrit seramik ve kompozit bloklar kristalizasyon istemez, kazımadan sonra polisajla bitirilir.

İnleyin kazımadaki zorluğu iç geometridir. Dar istmus ve derin kutular, ucun çapından küçük ayrıntılar içerebilir. Uç keskin bir iç köşeye giremez; CAM yazılımı parçanın oturabilmesi için bu bölgelerde iç yüzü ucun yarıçapına göre fazladan açar, bu da iç yüzde ek boşluk demektir. Bu yüzden ince ayrıntılı işlerde küçük çaplı uçlar kullanılır; uç seçimi frez ucu nedir yazısında anlatılıyor.

İnley ve onley nasıl yapıştırılır?

Parsiyel restorasyonlar genellikle adeziv olarak, yani rezin simanla yapıştırılır. Kron gibi dişi çepeçevre sarmadıkları için mekanik tutuculukları sınırlıdır ve yerinde kalmaları büyük ölçüde bağlanmaya bağlıdır. Seramiğin iç yüzü asitlenir ve silanlanır, rezin bloklarda ise iç yüz üreticinin önerdiği yöntemle pürüzlendirilir.

Bu bağımlılık malzeme seçimini de etkiler. Cam içeren seramikler hidroflorik asitle pürüzlendirilip silanla rezin simana güçlü biçimde bağlanabilir. Zirkonyumda bu yol işlemez, bağlanma daha zayıf kalır; parsiyel restorasyonda cam seramik ve rezin esaslı blokların öne çıkmasının nedenlerinden biri budur. Hekim, kavitenin derinliğine ve kalan mine miktarına bakarak hangi malzemeyi isteyeceğine karar verir; laboratuvar da bu kararı blok seçimiyle uygular.

Laboratuvar tarafında bunun anlamı, iç yüzün kirletilmemesidir. Glaze iç yüze taşmamalı, parça teslimde hangi bloktan kazındığı belirtilmelidir; hekim yüzey işlemini malzemeye göre seçer. Simantasyonun genel adımları simantasyon nedir sayfasında.