Blok ve disk nedir? Kazıma malzemesinin biçimleri

Blok ve disk nedir, kazınan malzeme hangi biçimde gelir?

İki biçimde gelir: yuvarlak, yassı bir disk ya da küçük bir prizma blok. Freze makinesi malzemeyi oyarak çalıştığı için malzeme, içinden parça çıkarılacak bir kütle olmak zorundadır:

• Disk: yuvarlak, yassı bir pul. İçine çok sayıda parça yerleştirilir. Makinenin tutucusuna bir halkayla takılır.
• Blok: bir ya da birkaç parçalık küçük bir prizma. Ucundaki metal bir pimle (mandrel) makineye takılır.

Hangi biçimin kullanılacağını büyük ölçüde malzeme belirler. Zirkonyum, PMMA ve mum genellikle disk; lityum disilikat ve diğer cam seramikler genellikle blok olarak gelir. Biçim, makine seçimini de etkiler: bazı makineler yalnız blok, bazıları yalnız disk, bazıları ikisini birden alır. Dentsply Sirona inLab MC X5 hem disk hem de 8 bloğa kadar çoklu blok tutucu kabul eder.

Zirkonyum disk nedir, ölçüleri ne?

Zirkonyum disk, kazıma için preslenmiş yumuşak zirkonyumdan yassı bir puldur; laboratuvardaki en yaygın disk budur. Açık sistem disklerin çoğunun çapı 98,5 mm’dir (VITA’da 98,4 mm); piyasada kısaca “98’lik disk” denir. Kalınlık ise değişir. Örneğin Kuraray Katana STML 14, 18 ve 22 mm; Ivoclar IPS e.max ZirCAD Prime 14, 16, 20 ve 25 mm seçeneğiyle gelir.

Zirkonyum disk tebeşir kıvamındadır. Buna ön sinterlenmiş hâl denir: tanecikler hafifçe birbirine tutunmuştur, ama malzeme henüz son sertliğinde değildir. Bu sayede kolay kazınır. Kazımadan sonra parça fırında sinterlenir, küçülür ve sertleşir. Kuraray, kalınlığın sinterde %80’ine indiğini yazar: 14 mm yüksekliğinde kazınan bir parça fırından 11,2 mm çıkar. Bu küçülme yüzünden parça diskte büyütülmüş hâliyle kazınır, fırında doğru ölçüye iner.

Zirkonyum dışındaki diskler de aynı mantıkla çalışır. PMMA (geçici kron ve prova için kullanılan akrilik) ve mum diskleri genellikle aynı çapta gelir, böylece aynı tutucuya takılır. Mum, sonradan klasik yöntemle metale dökülecek parçaların modelini çıkarmak için kazınır. Bazı kuru makineler kobalt-krom diskleri de işler; Roland DWX-53D’nin listesinde bu malzeme sinterlenmemiş hâliyle yer alır. Yani yumuşakken kazıyıp sonra fırınlamak yalnız zirkonyuma özgü bir yol değildir.

Devamı: Sinterleme nedir: kazınan disk fırında neden küçülür

E.max blok nedir, kodları ne anlatır?

E.max blok, IPS e.max CAD adlı lityum disilikat cam seramikten yapılmış, tek kron ya da küçük köprü büyüklüğünde bir prizmadır; kodu, bloğun boyunu ve hangi parçaya yettiğini anlatır. Ivoclar’ın kodları:

• I12: inley ve onley (dişin içine ya da tepesine oturan parça dolgular) gibi küçük parçalar.
• C14, C16: tek kron.
• B32, B40, B40L: köprü gibi geniş parçalar.

Hangi kodların sunulduğu CAD/CAM sistemine göre değişir.

e.max bloğu mavi-mor renktedir. Bu, kazınabilir ara fazdır (mavi faz): Ivoclar’a göre bu fazda bükülme dayanımı 130 MPa’dır; fırında kristalleştirildikten (kristalizasyon) sonra dayanım ortalama 530 MPa’ya çıkar, blok da diş rengini alır. Zirkonyumun aksine e.max fırında belirgin biçimde küçülmez: Ivoclar kristalizasyondaki yoğunlaşmayı %0,2 olarak verir ve bu pay yazılımda karşılanır.

Zirkonyum disk etiketindeki ST, HT, UT harfleri ne anlatır?

Diskin ne kadar ışık geçirdiğini (translüsens) ve renk katmanı olup olmadığını anlatırlar, ama her markada aynı anlama gelmezler:

• ST, HT, UT: “super”, “high”, “ultra” translucent. Harf, üreticinin kendi ürün yelpazesindeki sırayı gösterir; markalar arası karşılaştırma için tek başına yetmez.
• ML (multilayer): diskin içinde renk ve translüsens geçişi olduğunu anlatır.

Örneğin VITA, “ST” diskini 4Y sınıfına koyar; Upcera’nın HT diski ise 3Y’dir. İki harf, iki farklı malzemeyi gösterebilir. Dayanımı ve translüsensi belirleyen asıl bilgi 3Y, 4Y, 5Y sınıfıdır (zirkonyuma katılan itriyanın mol yüzdesi; zirkonyum nedir). Disk seçerken harfe değil; marka adına, itriya sınıfına ve üreticinin verdiği dayanım değerine birlikte bakılır.

Etikette bir bilgi daha vardır: büyütme faktörü. Her disk partisinin büzülme oranı biraz farklıdır; bu oran etikette ya da kodda yazar ve CAM yazılımına girilir.

Kronun diskteki yeri neden önemli?

Çünkü diskten kaç parça çıkacağını ve multilayer diskte kronun rengini o yer belirler. Kronu diskin içine yerleştirme işine yerleşim (nesting) denir. CAM yazılımı kronları diske otomatik dizer, teknisyen gerekirse sürükleyip yerlerini değiştirir. Yerleşim iki şeyi belirler:

1. Verim: iyi yerleşim aynı diskten daha çok parça çıkarır; diskler pahalıdır.
2. Renk: multilayer diskte üst katman daha açık ve translüsent, alt katman daha koyu olabilir. Kronun diskte ne kadar yukarıda durduğu, sonuçtaki rengi değiştirir.

Parça diske ince köprücüklerle, yani tutucularla bağlanır. Kazımadan sonra bunlar kesilir ve yerleri düzeltilir.

Blok ve disk neyle karıştırılır?

En sık birbiriyle. Zirkonyum blok ve zirkonyum disk günlük dilde aynı şey için kullanılır. Laboratuvarda “blok siparişi” çoğu zaman 98,5 mm’lik disk siparişidir. Siparişte adın yanına ölçüyü de yazın: “98,5 mm, 18 mm kalınlık, 4Y” gibi bir satır, yanlış ürünün gelmesini önler.

e.max blok ve zirkonyum blok. İkisi farklı malzemedir. e.max cam seramiktir, mavi fazda ıslak taşlanır ve kristalize edilir. Zirkonyum oksit seramiğidir, beyaz ve yumuşakken kuru kazınır ve sinterlenir. Fırın programları da birbirinin yerine kullanılamaz.

Disk kalınlığı ve parça yüksekliği. 18 mm’lik bir diskten 18 mm’lik parça çıkmaz: parça büyütülerek kazınır ve üstte, altta pay gerekir. Kuraray’ın %80 oranıyla hesaplarsak, fırından 12 mm yüksekliğinde çıkacak bir parça diskte 15 mm yer kaplar; kalan 3 mm üst ve alt pay için yeterli olmayabilir.

Devamı: IPS e.max CAD rehberi: asgari kalınlık, translüsens, kristalizasyon

Devamı: Zirkonyum blok çeşitleri: 3Y, 4Y, 5Y ve ürün ürün dayanım