Dijital gülüş tasarımı nedir? DSD ve CAD/CAM bağlantısı

Gülüş tasarımı neyi planlar?

Ön bölgede yapılan bir lamine ya da kron vakasında asıl soru diş tek başına değil, dişin yüzde nasıl durduğudur. Dijital gülüş tasarımı bu soruyu iş başlamadan cevaplamaya çalışır. Hastanın yüz ve gülümseme fotoğrafları üzerine referans çizgileri konur: göz bebekleri arasındaki çizgi, yüzün orta hattı, dişlerin orta hattı, dudak çizgisi, dişeti seviyesi. Sonra kesici dişlerin boyu, eni ve birbirine oranı bu çizgilere göre ayarlanır.

Omar ve Duarte’nin derlemesi bu analizleri üç başlıkta toplar: yüzle ilgili ölçütler, dişeti ile dudağın dişle ilişkisi ve dişin kendi biçimi, rengi ve kesici kenar eğrisi. Derlemede karşılaştırılan özel programların çoğu diş ve dişeti analizinde güçlü, yüz analizinde zayıf bulunmuş. Şaşırtıcı biçimde, dişçilik için yazılmamış Photoshop ve Keynote, özellik sayımında birçok özel programdan daha kapsamlı çıkmış. Bu, işin bir yazılım düğmesinden çok çizgiyi doğru koyan kişinin gözüne bağlı olduğunu da hatırlatıyor.

Bu yöntemle çalışan bir hekimden gelen sipariş yalnızca “11-21 lamine, A1” olmaz. Yanında fotoğraflar, çizilmiş referans çizgileri ve hedeflenen diş boyları da gelir. Teknisyen bu bilgiyle mumu ya da dijital tasarımı tahmine göre değil, yüze göre kurar.

2B çizimden 3B tasarıma

İlk aşama genellikle iki boyutludur. Fotoğraf üzerinde dişlerin dış hattı çizilir, hasta ve hekim bir taslak görür. Bu taslak tek başına üretime yetmez, çünkü fotoğrafta derinlik yoktur. Bir sonraki adımda tasarım 3B veriye bağlanır. Hastanın ağız içi tarayıcı ile alınmış taraması ya da taranmış alçı modeli, yüz fotoğrafıyla üst üste getirilir. Jain ve arkadaşlarının sistematik derlemesinde aktarılan bir çalışmada tarayıcıdan çıkan STL dosyası 3Shape yazılımında gülüş fotoğrafıyla çakıştırılmış.

Bu noktadan sonra iş, laboratuvarın her gün kullandığı tasarım yazılımına geçer. Fotoğraftaki diş hatları, kütüphaneden seçilen diş formlarına yön verir. Teknisyen formları yerleştirir, boyları referans çizgilere göre ayarlar, kapanışı ve fonksiyonu kontrol eder. Ortaya çıkan şey bir dijital mumlamadır (digital wax-up). Omar ve Duarte’nin incelediği programlardan yalnız üçü 3B analiz yapabiliyordu; CAD/CAM ile birlikte çalışabilenler ise CEREC yazılımı ile Planmeca’nın Romexis Smile Design aracıydı. Derleme 2018 tarihli, programlar o günden bu yana değişti. Yine de program seçerken ilk bakılacak şey tasarımın CAD yazılımına doğrudan geçip geçmediğidir; geçmiyorsa dosyayı her vakada elle taşırsınız.

Mock-up ve deneme aşaması

Dijital mumlama onaylanmadan kalıcı restorasyona geçilmez, araya mock-up girer. Yaygın yolda tasarımdan bir model basılır ya da kazınır, bu modelden silikon veya şeffaf bir anahtar alınır ve hekim yeni diş biçimini geçici bir malzemeyle dişlerin üzerine taşır. Bazı iş akışlarında mock-up doğrudan PMMA bloktan kazınır.

Jain ve arkadaşlarının derlemesinde iki yol yan yana geçer. Bir çalışmada lamine vakaları için mock-up’lar 3B planlamanın ardından PMMA’dan kazınmış. On hastalık başka bir çalışmada ise 3B baskı ile prototiplenen mock-up’lar kazınanlarla karşılaştırılmış; basılanların 3B plandan daha az saptığı bildirilmiş. Bu kadar küçük bir örneklemden genel kural çıkmaz, ama iki üretim yolunun da kullanıldığı açık.

Mock-up aşamasının laboratuvara faydası, düzeltmenin ucuz olduğu yerde düzeltme yapılmasıdır. Kesici kenarın boyu, orta hattın yeri, dudağa verilen destek geçici malzeme üzerinde konuşulur. Değişiklik dijital dosyaya geri işlenir ve kalıcı iş bu son hâl üzerinden tasarlanır.

Onaylanan tasarım nasıl kazınır?

Onaylanmış dijital mumlama, kalıcı restorasyonun şablonu olur. Hekim dişleri hazırlar, yeni bir tarama alır. Tasarım yazılımında preparasyon taraması ile onaylı mumlama üst üste getirilir; yazılım dış yüzü mumlamadan, iç yüzü ve kenarı preparasyondan alır. Böylece hastanın ağızda gördüğü biçim kalıcı restorasyona neredeyse olduğu gibi taşınır.

Bundan sonrası bildiğimiz kazıma süreci. İnce lamineler çoğunlukla lityum disilikat bloktan kazınır ve kristalize edilir; ayrıntısı e.max nedir yazısında. Daha geniş vakalarda zirkonyum diskten kazınan restorasyonlar sinterlenir. Geçici aşama için yine PMMA bloktan geçici kronlar kazınabilir. Hangi malzeme seçilirse seçilsin, dış formun kaynağı aynı dosyadır.

Bu bağlantının bir yan faydası daha var. Mumlamayı elde yapan bir laboratuvar, onaylanan formu kalıcı işe taşırken yeniden modelaj yapar ve her taşımada küçük farklar girer. Dijital akışta form bir kez çizilir; kopyalanan şey dosyadır.

Sınırları ve dikkat edilecekler

Dijital gülüş tasarımı bir planlama ve iletişim aracıdır. Alharkan’ın derlemesi, malzeme, hastanın anatomisi ve yazılımın kısıtları nedeniyle sonucun dijital tasarımla her zaman birebir örtüşmeyeceğini açıkça yazar. Aynı derleme, hastanın simülasyonu kesin sonuç gibi algılamasını, öğrenme sürecini ve tarayıcı ile yazılım lisans maliyetini başlıca sınırlar arasında sayar.

Kanıt da henüz ince. Jain ve arkadaşlarının derlemesine alınan on çalışmanın dokuzu gözlemsel, örneklemler küçük, takip süreleri kısa. Hasta memnuniyeti ve tedaviyi anlama konusunda olumlu sonuçlar var, ancak yazarlar kanıtı umut verici ama sınırlı diye niteliyor.

Tasarımın güvenilirliği fotoğrafın ve referans çizgilerinin düzgünlüğüyle sınırlıdır. Yanlış açıdan çekilmiş bir fotoğraf, yazılımda kusursuz görünen ama ağızda eğri duran bir orta hat demektir. Renk konusu ayrıca ele alınmalıdır; ekrandaki renk restorasyonun rengi değildir, bunun için renk seçimi sayfasına bakabilirsiniz.