Monolitik ve kaplamalı restorasyon nedir?

Monolitik restorasyon ne demek?

Monolitik kelimesi “tek taş” anlamına gelir. Monolitik kron ya da köprü baştan sona tek malzemeden, tek parça kazınır; üstüne porselen eklenmez. Diş görünümü yüzeye sürülen boyalar ve en sonda yapılan glaze fırınlamasıyla verilir.

Dişçilikte en çok kullanılan iki monolitik malzeme şunlardır: zirkonyum ve e.max gibi lityum disilikat cam seramikler. İkisi de freze makinesinde tam diş biçiminde kazınır ve fırından neredeyse bitmiş olarak çıkar.

Renk geçişli bir multilayer diskten kazınan kron da monolitiktir. Diş boynundan kesici kenara doğru renk değişir, ama malzeme yine tek parçadır; katmanlar diskin içinde fabrikadan hazır gelir. Teknisyen CAM yazılımında kronu diskin içinde yukarı ya da aşağı kaydırarak kesici kenarın hangi renk bandına düşeceğini seçer.

Kaplamalı restorasyon ne demek?

Kaplamalı restorasyon iki katmandan oluşur. İçte, dişe oturan ve yükü taşıyan bir altyapı vardır; dışta ise teknisyenin elle katman katman yığıp fırında pişirdiği porselen bulunur. Altyapı kazınır, porselen el işidir.

Neden iki malzeme? Porselen ışığı dişe benzer biçimde kırar ve teknisyen her katmanda rengi biraz değiştirerek mine ile dentinin derinliğini taklit edebilir; ama tek başına bir kron olacak kadar sağlam değildir. Altyapı sağlamdır ama tek başına bu derinliği vermez. Bu yüzden yükü altyapı taşır, görünüşü porselen verir.

Bildiğimiz metal-porselen kron da kaplamalıdır; altyapısı metaldir. Zirkonyum gelince altyapı da diş rengine döndü. Cam seramikten de altyapı yapılır: Ivoclar, IPS e.max CAD’in MO bloklarını hafif renkli bir dişin üstüne gelecek altyapı için önerir.

Kaplamalı kronda zirkonyum ince bir kabuktur. Ivoclar, IPS e.max ZirCAD Prime için asgari duvar kalınlığını tam anatomik kronda ön bölgede 0,8, arka bölgede 1,0 mm; altyapıda ise 0,4 ve 0,6 mm olarak verir. Aradaki yeri porselen doldurur. Porselenin kendisi zirkonyumdan çok daha zayıftır: ISO 6872 standardı altyapı kaplamasını en düşük dayanım sınıfına, Sınıf 1’e koyar.

Hangisi nerede seçilir?

Seçimi hekim yapar ve laboratuvara genellikle iş emrinde yazılı gelir. Hekimin baktığı başlıca dört şey var:

• Bölge ve estetik: ön dişte kron konuşurken ve gülerken görünür; kesici kenarın ışığı geçirmesi ve rengin boyundan uca doğru değişmesi aranır. Elle yığılan porselen bunu en iyi taklit eden yoldur. Translüsent 5Y zirkonyum ve e.max gibi cam seramikler ise bu görünüşe porselensiz, tek parça hâlde de yaklaşır.
• Çiğneme yükü: arka dişlerde yük büyüktür. Monolitikte kırılabilecek ayrı bir porselen katmanı yoktur.
• Yer: kaplamalı kron iki katman için yer ister. Hekimin dişten kaldırdığı miktar azsa monolitik daha uygun olabilir.
• Diş sıkma ve gıcırdatma: örneğin Dentsply Sirona, Cercon xt ML’yi kaplamalı altyapı olarak bruksizmde kontrendike sayar.

Son söz her zaman ürünün kullanım kılavuzunda (IFU) yazar: aynı zirkonyum diskin monolitik ve altyapı için ayrı sınırları olabilir.

Porselen atması nedir, monolitikte olur mu?

Porselen atması (İngilizce chipping), kaplamalı bir kronda porselen katmanından parça kopmasıdır. Altyapı yerinde ve sağlam kalabilir, ama kronun görünen yüzü bozulur. Kaplamalı restorasyonların en bilinen sorunu budur. Monolitik kronda ayrı bir porselen katmanı olmadığı için bu biçimde görülmez; ama monolitik kron da ince kaldığı yerden bütün olarak kırılabilir.

Ağızda tipik görüntü şudur: bir azı kronunun tüberkül ucundan ya da kenarından porselen pul gibi kopmuş, altından beyaz, mat zirkonyum altyapı görünür. Kron yerinden oynamaz; bozulan, görünen yüzdür.

Yine de iki yol da başarılıdır. Pjetursson ve arkadaşlarının 2026 tarihli derlemesinde tek kronların beş yıllık sağkalımı şöyle bildirildi:

Bu tablo bir sıralama değildir. Özette güven aralıkları ve kırılma oranları verilmiyor; örneğin monolitik lityum disilikat ile monolitik zirkonyum arasındaki farkın anlamlı olduğu bildirilmiyor.

Devamı: E.max mı zirkonyum mu: sağkalım ve komplikasyon verileri ayrıntılı

Laboratuvarda iş akışı nasıl farklı?

Monolitik kron daha çok makinede, kaplamalı kron daha çok teknisyenin elinde biter.

1. Monolitik: kron CAD’de tam diş biçiminde tasarlanır, kazınır, fırında sinterlenir ya da kristalize edilir, sonra boyanır ve glaze yapılır.
2. Kaplamalı: CAD’de önce tam diş biçimi tasarlanır, sonra porselen için yer açacak biçimde küçültülür ve yalnız altyapı kazınır. Altyapı fırından çıkınca teknisyen porseleni katman katman yığar ve birkaç kez pişirir; en sonda glaze yapılır.

Arada bir yol daha var: yalnız ön yüze porselen eklenen kısmi kaplama. Kron büyük ölçüde monolitik kazınır, görünen yüzden biraz eksiltilir ve oraya porselen eklenir. IPS e.max ZirCAD kılavuzu da “tam veya kısmi anatomik” tasarımdan söz eder.

Monolitik ve kaplamalı neyle karıştırılır?

“Kaplama” ve “kaplamalı”. Halk arasında “diş kaplatmak” kron yaptırmak demektir ve her kron bu anlamda bir “kaplama”dır. Kaplamalı restorasyon ise teknik bir terimdir: altyapı ile porselenden oluşan kron. Monolitik bir kron da halk dilinde “kaplama” diye anılabilir.

Monolitik ve tam seramik. “Tam seramik” ya da “metal desteksiz”, içinde metal olmadığını anlatır. Kaplamalı zirkonyum kron da tam seramiktir, ama monolitik değildir.

Multilayer ve kaplamalı. Multilayer diskteki renk katmanları fabrikada diskin içinde oluşur ve kron tek parça kazınır; yani multilayer kron monolitiktir. Kaplamalıdaki katman ise sonradan elle eklenen ayrı bir malzemedir.